İlaç Endüstrisinde Kullanılan Proses Gazlarının Safsızlık Analizlerinde Gaz Kromatografisinin Önemi

İlaç Endüstrisinde Kullanılan Proses Gazlarının Safsızlık Analizlerinde Gaz Kromatografisinin Önemi
Gaz kromatografisi tekniği ilaç endüstrisinde uçucu ve yarı-uçucu bileşiklerin analizi ve bakiye solvent miktarının tayini gibi alanlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Son
dönemde ise bu teknik farklı bir alanda, ilaç üretiminde kullanılan yüksek saflıktaki proses gazlarının safsızlık analizlerinde de rutin olarak kullanılmaya başlanmıştır.
İlaç endüstrisinde, bitmiş ürünün insan ve çevre sağlığına etkileri nedeniyle, üretim son derece hassas ve titiz bir şekilde gerçekleşmektedir. Üretimin herhangi bir aşamasında çok küçük bir ihmalin bile ölümcül sonuçlara yol açtığı vakalara zaman zaman karşılaşılmaktadır. Bu nedenle ilaçların hammadde girişi, paketleme, son ürün çıkışı ve sevkiyat aşamaları da dahil olmak üzere tüm aşamalar titizlikle kontrol edilmektedir.
İlaç analizlerinde ilacın istenilen özelliklerde olup olmadığının anlaşılması için çeşitli analitik yöntemlere başvurulmaktadır. Bunlardan biri olan gaz kromatografisi, ilaç endüstrisinde uçucu ve yarı-uçucu organik sentez ara ürünlerinin analizinde; son üründeki etken maddelerin analizinde ve ilaç hammaddeleri, son ürün formulasyonu ve ambalaj materyallerindeki uçucu organik safsızlıkların (OVIs) ölçümünde yaygın olarak kullanılmaktadır. Son dönemde gaz kromatografisi tekniği ilaç endüstrisinde
proses gazlarının saflık analizlerinde de rutin olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bilindiği gibi, azot, hidrojen, amonyak, karbondioksit veya boron hidrür gibi gazlar saf veya gaz karışımları halinde kimyasal sentez, liyofilizasyon, ekstraksiyon, sterilizasyon, oksidasyondan koruma (inert gaz ortamı yaratma), krayojenik karıştırma, termal stabilitenin korunması, hidrojenasyon ve diğer birçok amaçla kullanılmaktadır.
Azot gazı yukarıda bahsedilen tüm proses gazları arasında, üretim, depolama ve sevkiyat aşamalarında en sık kullanılan gazdır. Azot gazının inert özelliği kullanılarak uçucu ve yarı-uçucu maddelerin bulunduğu ortamlarda kuru ve yanıcı olmayan bir koruyucu depolama ve üretim ortamı
sağlanabilmesi mümkün olmaktadır. Azot gazı ayrıca dondurarak kurutma (freeze-drying) ve aseptik paketleme aşamalarında ve ayrıca azot oksit formunda da aerosol
üretimindeki gazların karışımını sağlamak amacıyla kullanılmaktadır. Sevkiyat aşamasında ise ürünlerin belirli bir sıcaklıkta taşınabilmesi amacıyla yine azot gazından faydalanılabilmektedir.
İlaç üretiminde kullanılan gazlar medikal ürün kapsamında değerlendirilmediği için bu gazların üretiminde GMP regülasyonlarına uyum şartı bulunmamaktadır. Öte yandan FDA 1990 yıllarının başlarından itibaren azot gazı üzerine yoğunlaşmış ve son ürünün inert hale getirilmesi için kullanılan azotun saflığı konusunda gaz üreticisi firmalardan beklentiler artmaya başlamıştır. Üretimin daha erken aşamalarında kullanılan gazlar ise regülasyonlarda azota oranla daha az yer almaktadır. Farmakopeler hem otoriteler hem de ilaç etken madde (API) üreticileri ve ilaç üreticileri tarafından yakınen takip edildiği için proses gazlarının kalite değerlendirilmesinde de farmakope monografları referans alınmaktadır. Amerikan Farmakopesi (USP) ve Avrupa Farmakopesi (EP) bu anlamda en çok başvurulan ve kabul gören farmakopelerdir.



Kullanılan proses gazlarının safsızlık kontrollerinin gaz üreticisi firmaların yanı sıra ilaç firması tarafından da yapılması son zamanlarda sıkça gündeme gelmekte ve bu kontroller için analitik yöntem olarak gaz kromatografisi tekniğine ihtiyaç duyulmaktadır.
Farmasötik gazların analizinde GC-TCD (Termal İletkenlik Dedektörü) yöntemi kullanılmaktadır. TCD dedektör, FID dedektörle analiz edilemeyen azot, CO2, formaldehit, formik asit gibi maddelerin analizinde kullanılabilmekte, taşıyıcı gaz olarak ise genellikle helyum veya hidrojen tercih edilmektedir. Kolon olarak ise moleküler sieve PLOT kapiler kolonlar tercih edilmektedir. Bu kolonlar Ar/O2, N2, CH4, C2H6 ve CO gibi gazların etkin ayırımı için özel olarak tasarlanmıştır. Özel kaplama ve deaktivasyon prosedürleri kromatografik etkinliği arttırmaktadır. Aşağıdaki örnekte Moleküler Sieve 5A kolon ile GC-TCD kullanılarak yapılan bir gaz analizi örneğine yer verilmektedir:





Zafer Bayram
Yüksek Kimya Mühendisi
İlaç Grup Müdürü
Ant Teknik Cihazlar


Hakan Dibek
Yüksek Kimyager
Satış Mühendisi

Ant Teknik Cihazlar