Laboratuvar Dizaynının Anahtar Noktaları

Laboratuvar Dizaynının Anahtar Noktaları

Tolga Berk / Ürün Sorumlusu - Product Responsible - Sem Bio - Teknoloji ve Ticaret A.Ş.

Laboratuvarları; yapılan testler, çalışanlar, kullanılan cihazlar ile eş güdümlü çalışan bir organizmaya benzetebiliriz.

 

Organizma, içerisinde farklı işlevleri olan organların doğru yerleşmesi ve eş güdümlü olarak çalışması ile varlığını sağlıklı bir şekilde yürütebilir.

 

Kalbimizin kafatası içerisinde olduğunu hayal edersek dolaşım sistemi için nasıl bir yük oluşturacağını ve organın görevini doğru yerine getiremeyeceğini rahatlıkla anlayabiliriz.

 

Yeni bir laboratuvar için yatırım maliyetleri, operasyon maliyetleri, servis, yerleşim, iş akışı ve iş güvenliği gibi farklı birçok unsur göz önüne alındığında "dizayn ve planlamanın” proje içerisindeki hayati önemi daha net olarak anlaşılabilir.

 

Yeni bir laboratuvar oluşturulurken planlama adımları temelde;

• Alan tespiti.

• Odaların tespiti, iş akışının belirlenmesi odalara göre cihaz listelerinin oluşturulması ve personel sayılarının belirlenmesi.

• Laboratuvar dizaynı.

• İnşai işlemler.

• Altyapı işlemleri;

* Elektrik hattı,

* Sıhhi ve medikal tesisat,

* Havalandırma ve egzoz hatlarının oluşturulması,

* Data, bilgi işlem, bus hatlarının oluşturulması,

* Yangın müdahale hatlarının oluşturulması,

* Aydınlatma.

 

• Laboratuvar sistemlerinin belirlenmesi. (mobilyalar, havalandırmalı ürünler, kimyasal depolar ve atık yönetimi).

• Cihaz kurulumları, validasyon, devreye alma.

• Komisyon.

Başlıkları altında değerlendirilmeli ve ilgili disiplinlerin birbiri ile organizasyonu sağlıklı şekilde sağlayabilecekleri rutin toplantılar düzenlenmelidir.

 

Gerçekçi temellere dayanan proje takvimi bütün süreci tamamen takip edebilmeyi ve gerekli olduğu durumlarda müdahale etmeyi mümkün kılar.

 

Takvimden ve plandan yoksun projelerde, beklenmeyen sorunların oluşması, bu sorunlardan dolayı da teslim tarihlerinin ertelenmesi sıklıkla gözlenmektedir. Bu sebeple yüksek maddi kayıplar hem müşteri hem de sağlayıcılar açısından kaçınılmaz olmaktadır.

 

Günümüzde laboratuvar tasarımları yapılırken önem kazanan noktalardan biri ise laboratuvarın yeni bir yatırıma ihtiyaç duymadan, ufak uyarlamalar ile değişen çalışma şartlarına kolaylıkla ayak uydurmasıdır.

Özellikle enstrümantal laboratuvarlarda karşılaşılan bu durum gelişen teknoloji ile yenilenen cihazların ihtiyaçlarına kolaylıkla ve hızlı şekilde cevap verebilmektedir.

 

Yönetmeliklerin izin verdiği oranda sağlanan açık alanlar, kullanım açısından kolaylık sağlamakta laboratuvar içerisinde uygulanan analizler ile kullanıcı arasında engel oluşturmadan kolay müdahaleyi, ergonomiyi ve doğrusal iş akışını beraberinde getirmektedir. İş akışı rahatlayan laboratuvarlar yüksek verimlilik ile kullanılabilmektedir. İş kazaları veya ramak kala kazaların oluşmasını önleyerek düşük operasyon masrafları ve kısa bakım süreleri ile karlılıklarını uzun yıllar devam ettirmektedir.

 

Tasarımda kullanılan ürünlerin dayanıklılığı doğru laboratuvar çözümleri için gerekli şartların başında gelir. Yüksek kaliteli ham materyallerden üretilen son ürünün de aynı dayanıklılığı ve yanısıra ergonomi ile işlevselliği taşıması beklenir. Laboratuvar sistemleri üreticileri bu konuda ürünlerinin dayanımlarını sadece söylemde bırakmayarak bağımsız test kuruluşlarının onayıyla belgeleyebilmektedir. Yüksek bütçeli ekipmanların, hassas test metotlarının ve iş güvenliğinin önemli olduğu laboratuvarlar için bu belgelendirme kullanıcı ve denetleyici mecralarca bağlayıcı olmaktadır.

 

Laboratuvar sistemlerini ilgilendiren, başta TSE olmak üzere EN ve DIN standartları bu sistemlerin tasarı ve görevlerini tanımlamakta, laboratuvar dizaynının temellerini oluşturmaktadır. Mobilya ve havalandırmalı sistemler için hammadde üreticileri ve üretim teknikleri sınırlı iken doğru ürünü satın almanın yegane yolu projelerde bu standartların tanınarak üreticilerden geçerli belgelerin istenmesidir.

 

İlgili standartların başlıca örnekleri aşağıdaki gibidir;

Çeker ocaklar, TS EN 14175-1,-7 Odaların havalandırılması ve denge oranları, DIN 1946 Yangına dayanımlı güvenlik dolapları, EN 14470 Kimyasalların depolanması EN 14727 Laboratuvar kontrol vana ve renk kodlaması, EN 13792 Laboratuvarlar için tezgahlar, ölçüler, güvenlik, EN13150 Elektrikli ürünler için laboratuvar güvenlik önlemleri, EN 61010 Laboratuvar mobilyası dizayn ve kurulum için öneriler, EN14056, Biyogüvenlik kabinleri, EN12469 ANSI

 

CEN/CENELEC

Bu standartlar ve ilgili maddeleri özellikle laboratuvar tasarımcıları, son kullanıcılar ve proje yöneticileri için kaynak niteliği teşkil etmektedir. Türk standartları enstitüsü tarafından da büyük bir çoğunluğu tanınan bu standartların ülkemizde gerçekleşen projeler için de vazgeçilmez olduğu aşikardır. Gelişen teknoloji, ekipmanlar ve analizler gibi laboratuvar çözümlerinin de kendini sürdürebilir hale gelmesine sebep olmuştur.

 

Eskiden tezgah, dolap ve raftan oluşan laboratuvarlar günümüzde çağa ayak uydurarak, kontrolcüler, otomatik valfler, sensörler, kameralar ve yönetim sistemleri gibi kompleks birçok öğeyi yapısında bulundurarak laboratuvarda görev alan kişilerin işlerine odaklanmasına imkan sunmaktadır. İşletme ve kurumlar için ise yatırım maliyetlerindeki göreceli artışa kıyasla uzun vadede düşük operasyonel masraflar ve sağladığı kazanç ile tercih sebeplerinin başında gelmektedir.

 

Düşük operasyonel masrafları örneklemek gerekir ise; 50 adet çeker ocağa sahip bir analiz ve sentez laboratuvarı için yıllık enerji tüketim miktarını göz önüne alalım. 50 adet çeker ocağın 800 m3/saat’lik bir debide çekiş yapması sonucu yılda 187.000 €* olan enerji tüketimi, 50 adet çeker ocağın 200 m3/saat’lik bir debide çekiş yapması sonucu yılda 88.000 €* düşmektedir. *(2014 Avrupa elektrik birim fiyatları baz alınmıştır) Sağlanan bu karlılık yatırım bütçesine yansıyan farkı 2. yıl dolmadan kapatarak sonraki yıllarda verimliliğini sürdürmüştür.

 

Örnekte de anlaşılacağı gibi bir laboratuvar yatırımını sadece yatırım bütçesi ile değerlendirmek süreci tamamı ile görmenin önündeki engellerden biridir. Yanlış dizayn ve plan eksikliği yatırımcıların bir kere değil, laboratuvarı ömrü boyunca yüksek maliyetlere hapis ederek hiç fark edemeyecekleri karlardan mahrum etmektedir.

 

Otonom olarak işleyebilen, gelişen enstrümanların yeni ihtiyaçlarına hızla ayak uydurabilen, verimli, yeşil, uzun kullanım ömrüne sahip, iyi planlanmış, iş akışı optimize edilmiş geleceğin laboratuvarları, çalışmalara ayak uydurarak önlerinde engel değil modülerlikleri ile çalışmalarının yanında destekleyici unsurlar olarak değerlendiriliyor ve değerlendirilmeye devam edilecektir.