Reaktif Boyarmaddeler ile Boyanmış Selüloz Esaslı...

Reaktif Boyarmaddeler ile Boyanmış Selüloz Esaslı...


Reaktif Boyarmaddeler ile Boyanmış Selüloz Esaslı Tekstillerin Sürtme Haslıklardaki Genel Durumu

Pamuklu boyamaların sürtme haslıkları ve özellikle reaktif boyamalarda yaş sürtme haslıkları, daima reklamasyona yol açmaktadır. Reaktif boyarmaddelerle boyanmış selüloz esaslı tekstillerin sürtme haslıkları bilimsel esaslar, uygulama tekniği ve etki eden faktörler yönünden detaylı bir şekilde araştırılmıştır. Burada istenmeyen sürtme haslıklarının nedenleri, bunların mümkün olan iyileştirme olanakları ve hangi reaktif boyalı pamuk kalitelerinde olduğuna ait önemli soruların cevabı hakkında açık sonuçlar elde edilmiştir. Bu sonuçlar pamuklu boyamaların sürtme haslığı problemi hakkında şimdiye kadar ki bilgileri tamamlamakta ve daha da genişletmektedir.

Sürtme haslık testleri, belli test koşulları altında krokmetre ile elde edilen sonuçlarla çok iyi bir korelasyon sağlayan rufcihazı ile yapılmaktadır. Sürtme haslığının değerlendirilmesi gri skalaya göre gözle subjektif not vermenin dışında, her şeyden önce boyanmamış sürtme kumaşları ile sürtme kumaşı üzerinde meydana gelen renk lekeleri arasındaki fark E Cie lab renk farkı enstrümental olarak renk ölçümü yardımıyla belirlenmektedir. Renk ölçümü yardımıyla yapılan değerlendirme çeşitli faktörlerin etkisini çok hassas bir şekilde ayırt etmektedir. Genel olarak değerlendirme, yüzeyde kabaca tutunmuş boyalı elyaf uçuntularının yapışkan bir bant yardımıyla uzaklaştırılmasından sonra yapılır.

Pamuklu boyamaların yaş sürtme haslıklarının belirlenmesinde genellikle yaş bir pamuklu sürtme kumaş, test edilecek kuru kumaş üzerine sürtülmekte ve yaş sürtme haslıklarında kuruya göre yaklaşık 2 nota kadar geriye gidebilmektedir.

Sürtme haslığını etkileyen faktörler aşağıda maddeler halinde verilmekte olup, hepsinin pozitif ya da negatif etkileri bulunmaktadır. Bu bağlamda, sürtme haslıkları konusunda markaların "mutlaka şu değerleri isteriz” demeleri gerçekten işletmeleri zor durumda bırakan konuların başında gelmektedir. 1. Boyarmaddenin etkisi, 2. Selüloz elyafının etkisi, 3. Yapılan enzimatik işlemler, 4. Bitim işlemleri.


Reaktif Boyamaların Etkisi

Literatürlerde çeşitli pamuklu reaktif boyamaların yaş sürtme haslık notlarının 2 ile 3,5 arasında yer aldığı belirtilmektedir. Bu şekilde, farklılıkların mümkün olup olmadığı ve bu durumun nasıl meydana gelebildiği araştırılmıştır. Önemli bir faktör renk derinliğidir. Artan renk derinliği ile birlikte genellikle yaş sürtme kirlenmesi (boyanması) da artmaktadır. Bu yaş sürtme kirlenmesi (E’nin, test kumaşının renk derinliği K/S kumaş artması ile hemen hemen lineer bir şekilde arttığı pamuklu reaktif boyamalar için de geçerlidir. Burada test standardına uygun olarak krokmetrede genellikle 10 sürtme turu uygulanmıştır. Bu lineer ilişki sürtme haslık değerlerinin anlaşılmasını ve çeşitli renk koyulukları için haslık notlarının hesabı ve boyarmadde cinsi, boyama yöntemi ve tekstil materyali gibi etki faktörlerinin daha iyi anlaşılmasını mümkün kılmaktadır.

Fikse olmamış boyarmadde moleküllerinin iyi yıkanması önemlidir; ancak bu boyarmadde kalıntıları yoğun bir yıkama ile uzaklaştırılmaz ise yaş sürtmedeki kirlenme hissedilir şekilde ortaya çıkmaktadır. Katyonik fikse maddeleri

 

ile bir ard işlem de durumu düzeltmemektedir. Reaktif boyarmaddelerle boyanmış pamuklu kumaşların testlerinde çeşitli afinite, difuzyon ve reaktiflik durumlarının, aynı renk koyuluklarında yaş sürtme haslıklarında göze çarpan farklılıklar meydana gelmediği bulunmuştur. Bu husus hem çektirme hem de soğuk bekletme yöntemi için de geçerlidir. Pamuğun bi ve multi fonksiyonel reaktif boyarmaddeler ile boyanmasında köprü bağlarıyla bağlanma reaksiyonlarının boyalı pamuklu kumaşların yaş sürtme haslıklarını nasıl etkilediği detaylı bir şekilde araştırılmıştır. Sonuçta bifonksiyonel boyaların sürtme haslıklarının mono fonksiyonellerinkine oranla daha önde olduğu tespit edilmiştir.


Selüloz Lifinin Etkisi

Selüloz elyafının boyamaların yaş sürtme haslığı üzerine hangi etkileri olduğu incelenmiş ve aşağıda bahsedeceğim sonuçlar elde edilmiştir. Bu açıdan normal pamuklu kumaş, merserize olmuş ve NH3 ile muamele edilmiş üç kumaş karşılaştırıldığında; merserize kumaşlarda yaş sürtme kirlenmesinin belirgin olarak daha düşük olduğu görülmektedir. Burada merserize pamuklu kumaşın haslık notu, normal pamuklu kumaşa göre 1 not daha yukarıdadır.


Bitim İşlemleri Etkisi

Burada gerektiğinde elyaf üst yüzeyini düzgünleştirici (kayganlaştırıcı) ve sürtme kuvvetini azaltıcı bir aprenin etkisi düşünülmektedir. Koyu reaktif kırmızı ve koyu reaktif siyah boyamaların çeşitli film oluşturucu, yumuşatıcı, hidrofilleştirici ve yağ itici efektler sağlayan apre maddeleri ile bitim işlemlerinin etkileri yaş sürtme kuvvetleri ve yaş sürtme kirlenmesi açısından araştırılmıştır. Bir film oluşturucu poliakrilat, bir yumuşatıcı ve yağ asidi kondenzasyon ürünleri ve parafin mumu esaslı hidrofobluk bitim işlemi (hidrofob ve yağ iticilik efekti için) ve bir de elyaf yüzeyinde çapraz bağ oluşturacak şekilde reaksiyon veren epoksi fonksiyonel hidrofil polisiloksan ile bitim işleminden sonra elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde, bu bitim işlemlerinden hiçbirisi ile siyah ve bordo kırmızı pamuklu boyamalarının yaş sürtme haslıklarında herhangi bir iyileşme elde edilememiştir.


Enzimatik İşlemler

Enzimatik işlemler sırasında kumaş üzerinde kalan tozlar sürtme haslığına 12 puanlık düşüş olarak yansımaktadır. Bu düşüşün diğer bir nedeni de DP değerinin düşmesidir.